24 Temmuz 2013 Çarşamba

BABİL KRALI NEBUKADNEZZAR’IN YAHUDA’YI İŞGALİ

BABİL KRALI NEBUKADNEZZAR’IN YAHUDA’YI İŞGALİ
Nebukadnezzar Hakkında Genel Bilgiler lk Keldanî kralı Nabopolassar’ın (626–605) yirmi bir yıllık krallıgından sonra tahta geçen oglu Nebukadnezzar’ın krallıgının ilk yılları hakkında Babil kaynaklarında çok az bilginin yer aldıgı söylenmektedir. Yine bu kaynaklarda, Tanah’ta çokça bahsi geçen Nebukadnezzar’ın Kudüs’e yönelik seferleri, Yahuda’yı ve Kudüs’ü isgali, Süleyman mabedini yıkıp Yahudalıları sürgüne göndermesi gibi konulara çok az yer verildigi belirtilmektedir.25 Yahudi tarihi açısından çok önemli görülen bu olayların Babil kaynaklarında fazla yer almaması, aslında Yahuda krallıgının Babil imparatorlugu tarihi açısından dikkate deger bir öneme sahip olmadıgını göstermektedir. 21 Nebukadnezzar (branice “rwndkBbn, rwardkBbn”) isminin Akadça aslı “Nabû-kudurriusur”’ dur. Bu isim “Nabû çocugumu korur” veya “Nabû sınırımı korur” anlamına gelmektedir. (Bkz. Pfeiffer, 12; Bustanay Oded, “Nebuchadnezzar”, EJ, CD Edition). Tarihte iki tane Nebukadnezzar adını tasıyan kral vardır. Bunlardan biri, ikinci sin hanedanlıgı kralı Nebukadnezzar (1124–1103), digeri ise Yeni Babil kralı Nebukadnezzar’dır. Yaklasık bes yüz yıldan fazla bir zaman önce yasamıs olan ikinci sin hanedanlıgı kralı Nebukadnezzar’la karıstırmamak için Yeni Babil kralı Nebukadnezzar’a II. Nebukadnezzar denmistir. Bkz. Sack, 13. 22 Krs. II. Tarihler 35:20; Yeremya 46:2. 23 Günaltay, III/353; Alford, 133–134; Pfeiffer, 11–13, 55; Günaltay, I/569. 24 Pfeiffer, 11–13; Sack, 14; 19–20. 25 Sack, 21. 11 Yeni Babil imparatorlugunun kurucusu kral Nabopolassar’ın oglu olan Nebukadnezzar, imparatorlugun gerçek anlamda kurucusu kabul edilmektedir.26 Nebukadnezzar, tahta geçisinin hemen ardından fetih seferlerine baslamıs, aynı zamanda farklı bölgelerdeki isyanları bastırmakla mesgul olmustur. Filistin ve Suriye’deki hâkimiyetini pekistiren Nebukadnezzar, 601 yılının sonunda Mısır’ı fetih seferlerini baslatmıstır. Fakat bunda basarılı olamamıstır. Bu durum Yahuda da dâhil, Suriye ve Filistin’deki bazı krallara Babil’e karsı isyan etme cesareti vermistir. Yine Nebukadnezzar Elamlılara karsı savasırken, bir yandan da Akad’daki bir ayaklanmayı bastırmaya çalısmıstır. Bu olaylar, Suriye ve Filistin krallarını isyan konusunda bir kez daha cesaretlendirmistir. Nebukadnezzar, çıkan bu isyanları basarılı bir sekilde bastırmıstır. Kudüs’ü ele geçirmis ve Yahuda’yı Babil’e baglı bir vilayet yapmıstır.27 Ardından Sur (Tyre) 28 ve Ammonî29 gibi bazı krallıkları da ülkesine kattıktan sonra,30 562 yılında ölmüstür.31 Nebukadnezzar’ın kisiligi hakkında Babil ve Yahudi kaynaklarında farklı tanımlamalarda bulunulmaktadır. Babil kaynaklarında Nebukadnezzar’dan hâkim ve yasa koyucu olarak faziletlerinden bahsedilmekte ve “adaletin kralı” olarak yüceltilmektedir.32 Ayrıca ikinci bir Hammurabî33 olarak kabul edilen 26 De Blois-Van Der Spek, 40. 27 De Blois-Van Der Spek, 40; Sack, 14; Oded, “Nebuchadnezzar”, EJ, CD Edition. 28 Hezekiel peygamber, Sur kralının üç tarafı denizlerle çevrili ülkesinde gurura kapılıp “ben ilahım, denizlerin bagrında Allah tahtında oturuyorum” diyerek meydan okudugu için, Yahve’nin yabancı ve sünnetsizleri onun üzerine salacagı ve ölümünün bunlar eliyle olacagı kehanetinde bulunmaktadır. Bkz. Hezekiel 28:2–10. 29 Yeremya peygamber “Ammon ogullarının Rabba sehrine karsı cenk bagırısını isittirecegim günler geliyor. Issız bir hüyük olacak ve köyleri yakılacak ve srail kendisini mülk edinenleri mülk edinecek, Rab diyor.” (Yeremya 49:2) cümleleriyle Ammonî krallıgının yıkılacagı kehanetinde bulunmaktadır. 30 Pfeiffer, 18. 31 Daniel Smith-Christopher, “Reassessing the Historical and Sociological Impact of the Babylonian Exile (597/587–539)”, Exile: Old Testament, Jewish, Christian Conceptions, (ed. J. M. Scott), Brill, Leiden, 1997, s. 19. 32 Peter Coxon, “Nebuchadnezzar’s Hermeneutical Dilemma”, JSOT, 66 (1995), s. 89, 97. 33 Hammurabî, Eski Babil mparatorlugunun çökmesiyle birlikte, MÖ 28. yy.’da, 43 yıl Babil’de krallık yapmıs bir Amorili yasa koyucudur. O, imparatorlugundaki on bir kralın 12 Nebukadnezzar’ın, ülkede adaleti saglamak için tanrılar tarafından seçildigi ifade edilmektedir.34 Babil kaynaklarına göre Nebukadnezzar, hukuk ve askeri alanların yanında, diger alanlarda da önemli basarılara imza atmıstır.35 O, Babil’i eski dünyanın yedi harikasından biri haline getirmistir. Bu çerçevede o, Babil’deki eski mabetleri restore ettirmis, Marduk36 tapınagı Esagila ile yanındaki Etemenanki Zigguratı’nı37 ve sehrin duvarlarını yeniden insa ettirmistir. Ayrıca o, Babil topraklarını düzenli sulamak için Fırat nehrine baglı kanallar yaptırmıs ve meshur asma bahçelerini kurdurmustur.38 Kısacası Nebukadnezzar, Babil tarihine göre, MÖ 6. yy.’ın baslarında Babil’i yeniden canlandıran, büyüten ve zirveye ulastıran en önemli kisidir.39 altıncı ve en ünlü olanıdır. Mezopotamya’nın sehir devletlerini zaptederek Sümer ve Akkad ülkelerini bir imparatorluk halinde birlestirip merkezî bir hükümet kurmustur. Hammurabî asıl ününü, ülkesindeki kanunları derleyip, kısmen bunların üzerinde reformlar yaparak, bir kanun Codex’i tedvin etmesiyle kazanmıstır. Bkz. Pfeiffer, 11; Mebrure Tosun-Kadriye Yalvaç, Sumer, Babil, Assur ve Ammi-Saduqa Fermanı, TTK, Ankara, 2002, s. 3. 34 Kralın tanrılar tarafından atandıgı inancı, Mezopotamya’ya özgü yeni bir sey degildir. Daha önceki dönemlere ait pek çok metinde de, bu yönde ifadelere rastlamak mümkündür. Bkz. Coxon, 90. 35 Kaynaklarda, Nebukadnezzar’ın kendi dönemine ait kitabelerde, büyük bir fatih olarak degil de, imarcı bir hükümdar olarak tasvir edildigi nakledilir. Yine, onun eski mabet ve sarayları imar ettirdigi, yeni mabet ve saraylar yaptırdıgı anlatılmaktadır. Nebukadnezzar öldügü zaman (561), Babil’in bütün dogunun en mamur ve en muhtesem sehri oldugu söylenmektedir. Bkz. Günaltay, I/591. 36 Marduk ismi Tanah’ta “Bel” ile birlikte yer almaktadır: “…Babil alındı, Bel utandı, Merodak yıldı…” (Bkz. Yeremya 50:2). Marduk’un, özellikle Nebukadnezzar döneminde, Babil’in millî tanrısı oldugu belirtilmektedir. Bkz. Pinhas Artzi-Raphael Kutscher, “Marduk”, EJ, CD Edition. 37 “Etemenanki Zigguratı”, Tekvin’de kötü söhretiyle ün yapmıs “Babil Kulesi”dir. (Bkz. Tekvin 11:1–9). Babil Kulesi için bkz. Myra J. Siff, “Tower of Babel”, EJ, CD Edition; Sack, Images of Nebuchadnezzar, 20, 84–89. 38 Pfeiffer, 60–61; Sack, 14, 20, 72–75; Edwin M. Yamauchi, “The Exilic and Postexilic Periods: Current Developments”, Giving the Sense: Understanding and Using Old Testament Historical Texts, (ed. Michael A. Grisanti, David M Howard), Kregel Publications, America, 2003, s. 205. 39 Coxon, 90–91; Oded, “Nebuchadnezzar”, EJ, CD Edition. 13 Nebukadnezzar’ın Yahudi tarihinde de önemli bir yeri vardır. Nebukadnezzar’ı Yahudi tarihi açısından önemli kılan; Yahuda’nın ele geçirilmesi, Süleyman mabedinin yıkılması ve Yahudilerin Babil’e sürgüne gönderilmesiyle sonuçlanan bir dizi askerî seferin onun zamanında ve onun emriyle gerçeklesmis olmasıdır. Nebukadnezzar’ın Yahudi bellegindeki etkisi, Babil’in Persler tarafından ortadan kaldırılmasından sonra da devam etmistir. Onun Yahudi tarihinde bıraktıgı izlerin etkisi yüzyıllar boyunca devam etmis ve hikâyesi Tanah’ın çesitli kitaplarında yerini almıstır.40 Nebukadnezzar, erken dönem rabbanî yazınlarda ve geç dönem Tanah metinlerinde zalim, acımasız ve bazen da deli olarak nitelendirilir. Ona atfedilen bu olumsuz imaj oldukça karmasık bir yapı gösterir.41 Tanah’ın degisik yerlerinde, çogunlukla onun hainligine vurgu yapılırken, bazen ondan olumlu sekilde de bahsedilir.42 srail tarihi boyunca, Yahudi toplumu üzerinde Nebukadnezzar’ın yaptıgı etkiye sahip hemen hemen baska hiçbir kimse yok gibidir. Yahudiler onu, Tanrı’nın evinin yıkıcısı ve meshur Babil Sürgünü’nün mimarı olarak hatırlarlar.43 Bazı arastırmacılar, Nebukadnezzar’ı büyüten seyin bizzat Yahudilerin kutsal kitabı oldugunu iddia eder.44 2. Nebukadnezzar’ın Yahuda’yı sgali Asur imparatorlugunun srail devletini yıkmasından sonra, Yahuda Asur tehdidi altındaydı. Asur imparatorlugunun Babillilerce yıkılması (612), Yahuda 40 Sack, 13–14. 41 Matthias Henze, The Madness of King Nebuchadnezzar/The Ancient Near Eastern Origins and Early History of Interpretation of Daniel 4, Brill, Leiden, Boston, Köln, 1999, s. 101; Sack, 99–104; Moses Aberbach, “Nebuchadnezzar in the Aggadah”, EJ, CD Edition; Louis Ginzberg, The Legends of the Jews, IV, Baltimore and London, 1998, s. 333–334. 42 Mesela Yeremya kitabında “Yahve’nin kulu” ifadesi onun için kullanılır. (Bkz. Yeremya 25:9; 27:6; 43:10). 43 Henze, 101. 44 Günaltay’a göre, “Tevrat’ın, Kudüs’ün sukutunu, tarihin en büyük bir hâdisesi, adeta cihanın yıkılısı gibi tasvir etmis olması, bu maceranın kahramanı olan Nabukodonosor’u (Nebukadnezzar) tabiatıyla büyütmüstür.” Bkz. Günaltay, I/591. 14 krallıgına nefes aldırmıstır. Bu sayede Yahuda krallıgı, srail krallıgını yıkılmasının ardından 150 yıl daha ayakta kalmıstır.45 Çünkü Yeni Babil imparatorlugu, Medya ve Umman-manda krallıklarıyla birlikte Ninova’yı da yıkmıs ve 604 yılında Hatti topraklarında (Suriye-Filistin) kendi hâkimiyetini kurmustur.46 Yeni Babil imparatorlugu, kral Nabopolassar ve Nebukadnezzar dönemlerinde bölgede hâkim güç olmus, özellikle Yahuda, bu gücün etkisi altında kalan bölgelerin basında gelmistir. Baslangıçta Babil’e karsı temkinli bir politika izleyen Yahuda kralları, bölgede yeniden hâkimiyet saglamak için zaman zaman ayaklanmıslardır. Çıkan bu isyanlar üzerine baskent Kudüs birkaç kez kusatılmıs ve isgal edilmistir. 587 yılındaki son isgalde Kudüs yerle bir edilmis, mabet yıkılmıs, mabedin tunç direkleri, ayakları parçalanmıs; diger kutsal mabet esyalarıyla birlikte Babil’e götürülmüstür.47 Bu hengâmede mabette bulunan kutsal sandık bir görüse göre parçalanmıs, bir görüse göre de daha önce Manasse tarafından mabetten alınmıstır.48 Bu olaylar sonrasında, Yahuda krallıgı sona ererken, Yahudiler de Babil’e sürgün edilmistir.49 45 Shemaryahu Talmon, “ ‘Exile’ and ‘Restoration’ in the Conceptual World of Ancient Judaism”, Restoration: Old Testament, Jewish, and Christian Perspectives, (ed. James M. Scott), Brill, Leiden, 2001, s. 121. 46 Alford, 134–135; Bezalel Porten, “Exile, Babylonian”, EJ, CD Edition; Pfeiffer, 11. Nahum peygamber Ninova’nın düsmesine ve Asurluların yenilmesine çok sevinirken (Bkz. Nahum 1–3), Habakkuk peygamber Babil’in yükselmesine sasırmaktadır. (Bkz. Habakkuk 1:1 vd.). 47 Bkz. II. Krallar 25:9–13. Ayrıca Kudüs ele geçirildikten sonra Babilliler tarafından yapılan seyler hakkında bkz. II. Krallar 25:14–17; krs. Yeremya 52:13; 17–23. 48 Peter R. Ackroyd, Exile and Restoration/A Study of Hebrew Thought of the Sixth Century B.C, The Westminster Pres, Philadelphia, 1975, s. 25. 49 De Blois-Van Der Spek, 40; Sack, 14; Porten, “Exile, Babylonian”, EJ, CD Edition; Oded, “Nebuchadnezzar”, EJ, CD Edition. 15 C. YAHUDİLERİN BABİL’E SÜRÜLMESİ Yahudi tarihinde “sürgün”50 denildiginde, genellikle 587/586 yılında51 Babil kralı Nebukadnezzar’ın Kudüs’ü ele geçirip mabedi yerle bir ettikten sonra 50 Sürgün, branice’de “golah” (hlvf) veya “galut” (TBlf) (ngilizce “exile”) kelimesiyle ifade edilir. Kelime anlamı, “çıkarmak”, “sürmek”tir. (Krs. Hezekiel 12:3–7). Terim anlamı ise anavatanlarından çıkarılıp yabancı bir ülkeye sürülme ve yabancıların hâkimiyetine girme anlamına gelmektedir. (Krs. Amos 7:17). Klasik Yahudilik’te “sürgün”, teolojik anlamda, Tanrı ile insanlıgın arasının ayrılmasıdır. Bu anlamda ilk sürgün, Philo ve Josephus’a göre günahları sebebiyle Cennet’ten çıkarılan Âdem ve Havva’ya aittir. Âdem ve Havva’yla karsılastırılan srail halkı da, srail toprakları (srail halkının “Eden”i)’ndan aynı sebeple, isledikleri günah sebebiyle, sürgüne gönderilmistir. Sürgünle yakın anlamlı kullanılan diger bir kavram“diaspora”dır. ngilizce bir kelime olan diaspora kavramı, genellikle branice galut kavramının yerine kullanılmaktadır. Diaspora ve galut kelimeleri birbirinin yerine kullanılmakla birlikte, diaspora tam olarak “sürgün” kelimesinin anlamını karsılamamaktadır. Diaspora, “dagılma (dispersion)” anlamında olup, çogunlukla kinci Mabet dönemi sonrasında yasanan ve srail Devleti’nin kurulmasına kadar devam eden dagılmalar ve srail toprakları dısında yasayan Yahudiler için kullanılmaktadır. Birinci Mabed’in yıkılmasıyla (587) yasanan ve Babil sürgünü olarak bilinen toplu sürgün, Yahudi literatüründe, “diaspora” degil “galut” olarak isimlendirilmektedir. (Bkz. Louis H. Feldman, “The Concept of Exile in Josephus”, Exile: Old Testament, Jewish, Christian Conceptions, (ed. James M. Scott), Brill, Leiden, New York, Köln, 1997, s. 145–150; Haim Hillel Ben-Sasson, “Galut”, EJ, CD Edition; Neusner-Avery-Peck, The Routledge Dictionary of Judaism, 30, 41; Talmon, 107; Yacov Newman-Gavriel Sivan, Judaism AZ (Lexicon of Terms and Concepts), (ed. Avner Tomaschoff), Jerusalem, 1980, s. 34; Lester L. Grabbe, Ezra-Nehemiah, Routladge, London and New York, 1998, s. 7). Ayrıca sürgün kavramının anlamı ve apokaliptik literatürde nasıl anlasıldıgı hakkında bkz. James C. VanderKam, “Exile in Jewish Apocalyptic Literature”, Exile: Old Testament, Jewish, Christian Conceptions, (ed. James M. Scott), Brill, Leiden, 1997, s. 89–109. 51 Nebukadnezzar’ın Kudüs’ü isgalinin ve Yahudilerin Babil’e sürülmesinin hangi yıl oldugu tam olarak bilinmemektedir. Kaynaklarda bu konuda 587 ve 586 seklinde iki farklı tarih yer almaktadır. Tanah’ın Krallar kitabında Kudüs’ün iki defa isgal edildigi söylenmektedir. Bu isgal ve neticesinde sürgün döneminin ilki Yehoyakin’in kısa süren krallıgı döneminde yasanırken (II. Krallar 24:10–15), ikincisi Tsedekiya’nın krallıgının 9. yılında meydana gelmistir. (II. Krallar 25:1–22). Tanah’ta yer alan bu bilgiye ragmen, Babil kaynaklarında yalnızca bir isgalin anlatıldıgı belirtilmektedir. Bkz. Bob Becking, “Ezra’s Re-enactment 16 Yahudileri Babil’e sürgüne göndermesi kastedilmektedir.52 Tanah’ta Yahudilerin yasadıgı pek çok sürgün hikâyesinden bahsedilmesine ragmen, hiçbiri Yahudi tarihinde ve yasamında Babil sürgünü kadar etkili olmamıstır.53 Yahudilerin tarihte ilk yasadıkları sürgün, Asur sürgünüdür. 700’lü yıllar, Yahudiler için oldukça sıkıntılı dönemlerdi. Bu tarihten önce yasanan olaylar, gelecek zor günlerin habercisi olmustu.54 Süleyman’ın ölümünden sonra (925) ülke ikiye bölünmüs; I. Yeroboam (924–907)55 kuzeyde srail krallıgını, Rehoboam (924– 903/veya 907)56 da güneyde Yahuda krallıgını kurmustu.57 of the Exile”, Leading Captivity Captive/ ‘The Exile’ as History and Ideology, (ed. Lester L. Grabbe), Sheffield Academic Press, England, 1998, s. 43. 52 De Blois-Van Der Spek, 40; Becking, “Ezra’s Re-enactment of the Exile”, 42. Bu dönemde Yahudilerin bir kısmının Mısır’a kaçıp sıgındıkları nakledilmektedir. Yeremya’da, Yahudilerin Mısır’a sıgınanlara tepkiler yer almaktadır. Yahve’nin Yahudilerin Babil’de kalmalarını, Mısır’a gitmemelerini istedigi belirtilmektedir. (Bkz. Yeremya 42:10–44:30; krs. Yeremya 24:8–10). Mısır’a gidenlerin akibetiyle ilgili Yeremya’da anlatılan olumsuz duruma bakılırsa (Bkz. Yeremya 44:24–30), Yeremya’nın oradaki Yahudiler için hiç bir gelecek görmedigi anlasılmaktadır. Mısır’da bulunan Yahudilere ne oldugu tamamen belirsizdir. Sadece bu gruptan bazılarının Yahuda’ya döndügü bilinmektedir. Bkz. Ackroyd, Exile and Restoration, 39; Georg Fohrer, History of Israelite Religion, (Translated by David E. Green), S.P.C.K., London, 1975, s. 315– 318. 53 Charles C. Torrey, Ezra Studies, The University of Chicago Press, Chicago, 1910, s. 285; Jeppesen, 142. 54 J. Maxwell Miller-John Haralson Hayes, A History of Ancient Israel and Judah, The Westminster Press, Philadelphia, 1986, s. 218–220. 55 Yeroboam, Efraim kabilesine mensup olup Nebat’ın ogludur. Genç, cesur ve becerikli bir kisi olan Yeroboam, Süleyman’a karsı isyan etmistir. Silolu peygamber Ahiya, onun isyanını desteklemis ve srail’in on sıptının Yahve tarafından kendisine verilecegini söylemistir. Yeroboam, Süleyman’ın kendisini öldürmek istemesi üzerine Mısır’a kaçmıs ve Süleyman’ın ölümüne kadar da orada kalmıstır. Süleyman’ın ölümümden sonra yerine geçen oglu Rehoboam’ın, babasının srail üzerine agır vergiler koyma siyasetini devam ettirmek istemesi üzerine, srailliler isyan etmis ve Yeroboam önderliginde srail krallıgını kurmustur. (Bkz. I. Krallar 11:26–12:1–33). Tanah’ta Yeroboam’ın srail’de yirmi iki yıl krallık yaptıgı söylenirken (Bkz. I. Krallar 14:20), kaynaklarda Süleyman’ın ölümü, krallıgın ikiye bölünmesi, Yeroboam ve Rehoboam’ın krallık süreleri ile ilgili farklı 17 Yahuda krallıgında Rehoboam’ın ardından tahta geçen krallar içerisinde en dikkat çeken isim, kral Ahaz (742–727)’dı. Yotam’dan58 sonra tahta geçen Ahaz, önceki kralların aksine putperest inançları benimsemis, halkını Yehova’nın yanı sıra pagan tanrılara tapınmaya zorlamıstır.59 Aynı dönemde, kuzeydeki srail krallıgı ise tam bir anarsi içinde olmustur.60 Bu krallık, baslangıçtan yıkılısına kadar sürekli iç çekismeler, cinayetler ve savaslarla mücadele etmistir.61 Bu dönemde sık sık krallar degismistir. Örnegin, kral II. Yereboam’ın (785–745) ölümünden sonra, srail’de 745–736 yılları arasında bes kral tahta geçmistir.62 Parçalanmıs Yahudi toprakları bölgedeki birçok Sami kabilenin, özellikle de gittikçe gücünü hissettiren Aramîler’in tehdidi altında kalmıstır. Fakat srail ve Yahuda krallıkları için asıl tehlikeyi Asurlular ve Babilliler olusturmustur. Burası Asurlular için stratejik bir öneme sahipti. Ayrıca Asur imparatorlugu topraklarından baslayan ve Mısır’a giden ticaret yolu da Filistin cografyasından geçmekteydi. Bu nedenle bu iki Yahudi krallıgının topraklarına sahip olmak, Asurlular için büyük bir önem arz etmekteydi. Bundan dolayı, Asurlular bu toprakları ele geçirmek için fetih girisimlerini baslattılar. tarihler verilmektedir. Bkz. Bustanay Oded, “Jeroboam”, EJ, CD Edition; Yasar Kutluay, islam ve Yahudi Mezhepleri, Anka yay., st., 2001, s. 167; Johnson, 65. 56 Kral Süleyman’ın Ammonî esi Naama’nın oglu olan Rehoboam, babasının ölümü ve ülkenin ikiye bölünmesinden sonra Kudüs’te on yedi yıl krallık yapmıstır. (Bkz. I. Krallar 14:21). Buradan hareketle, Rehoboam’ın 924 ila 907 tarihleri arasında tahtta kaldıgı tahmin edilmektedir. Bkz. Miller-Hayes, 220. 57 Süleyman’ın ölümü ve ülkenin bölünüsüyle ilgili bkz. I. Krallar 11:43–12:1–33. 58 Bkz. II. Krallar 15:32–34. 59 Bkz. II. Krallar 16:2–4. 60 srail ve Yahuda tarihiyle ilgili temel kaynak II. Krallar 15:8–17:41 ve II. Tarihler 28:1– 15. cümlelerdir. Özellikle II. Tarihler’de yer alan bilgiler, Yahuda’da meydana gelen olaylarla ilgili olup, srail’le ilgili olanlar ikincil derecede ele alınmıstır. srail tarihiyle alakalı yer alan bilgiler ise Yahuda’yla dogrudan iliskili olanlardır. Özellikle Tarihler, Ezra ve Nehemya kitaplarının yazarının, Davut’tan önce ve Yahuda dısındaki yerlerde meydana gelen olayların tamamını göz ardı ettigi, hiç yer vermedigi gözükmektedir. Bkz. Fohrer, 360; Miller-Hayes, 314–315, 335. 61 Günaltay, III/335. 62 Miller-Hayes, 220–221; Johnson, 69. 18 lk önce kuzeydeki srail Krallıgı topraklarına yönelen Asurlular, fetih girisimlerinin basarılı olmasının ardından, buradaki halkı Asur’a sürgüne göndermislerdir. ki asamada gerçeklesen sürgünlerden ilki, srail kralı Pekah döneminde olmustur. Asur kralı III. Tiglat-pileser, kuzeydeki srail krallıgının Gilead, Galile ve Naftali bölgelerini ele geçirip orada bulunanları Asur’a sürgüne göndermistir.63 Asurlular tarafından gerçeklestirilen ikinci sürgün ise, ilk sürgünden yaklasık on yıl sonra, srail karalı Hosea zamanında, Samiriye’nin önce Asur kralı Salmaneser (727–722), ardından kral II. Sargon (722–705) tarafından ele geçirilmesinden sonra yasanmıstır.64 Bu dönemde Samiriye halkının çogu sürgüne gönderilmis65 ve yerlerine baska bölgelerden insanlar getirilip yerlestirilmistir.66 Sürgüne gönderilen on srail kabilesi, zaman içerisinde tarih sahnesinden silinmistir.67 Sürgüne gitmeyip geride kalanlar da zamanla pagan inançları benimseyip asimile olmustur.68 Asur imparatorlugu döneminde, Asur’a vergi vermek suretiyle isgalden kurtulan Yahuda krallıgı, Babil imparatorlugu döneminde aynı sansı yakalayamamıstır. Kral Nebukadnezzar döneminde Yahuda ele geçirilmis ve halk Babil’e sürgün edilmistir. Nebukadnezzar, çok eski bir düsünce olan bu yöntemle69 63 Bkz. II. Krallar 15:29; 16:5–9; krs. I. Tarihler 5:26; saya 7. 64 Bkz. II. Krallar 17:1–6; 18:9–11. 65 Bkz. II. Krallar 17:6, 18, 23; 18:9–12. Torrey, Asur kaynaklarında bu dönemde srail krallıgından 27.290 kisinin sürgüne gönderildigi bilgisine yer vermektedir. Bkz. Torrey, 326. 66 Bkz. II. Krallar 17:24. 67 Talmon, 120. 68 Sara Japhet, “Exile and Restoration in the Book of Chronicles”, The Crisis of Israelite Religion/Transformation of Religious Tradition in Exilic and Post-Exilic Times, (ed. Bob Becking-Marjo C. A. Korpel), Brill, Leiden-Boston-Köln, 1999, s, 178; Grabbe, “‘The Exile’ Under the Theodolite: Historiography as Triangulation”, Leading Captivity Captive/‘The Exile’ as History and Ideology, (ed. Lester L. Grabbe), Sheffield Academic Press, England, 1998, s. 84–85; David Aberbach, Imperialism and Biblical Prophecy 750–500 BC, Routledge, London and New York, 1993, s. 10. 69 Nebukadnezzar’ın isgal ettigi bölgelerin halkını sürgün etme politikasının, Asur kralı I. Tiglat-pileser’in baslattıgı sürgün siyasetinin bir devamı oldugu kabul edilmektedir. I. Tiglat-pileser (MÖ 12. yy.’ın sonları) ile baslayan bu yöntem, daha sonra Asur 19 güneybatıdan gelecek saldırılara karsı Filistin’i tampon ülke yapmak ve Babil’in nüfusu olmayan bazı bölgelerinde yerlesimi saglamak istemistir.70 Asurlular’ın yaptıgının aksine71 Nebukadnezzar, sürgüne gönderilenlerin yerine baska insanlar yerlestirmemistir.72 Tanah’a göre Kudüs’ün isgali ve Yahudilerin Babil’e sürgüne gönderilmesi, Yahuda kralı Yehoyakim zamanında baslamıs ve kral Tsedekiya döneminde sona ermistir. Yahuda kralı Yehoyakim, Babillilere hediyeler vererek Yahuda’nın isgalini bir süre geciktirmistir. Fakat Babillilerin Mısırlılar tarafından zor duruma sokulması (601), kral Yehoyakim’i Mısırlılara güvenerek Babillilere karsı isyan etmeye imparatorlugunu tarihte görülen ilk büyük imparatorluk yapan III. Tiglat-pileser (744–727) tarafından, maglup ettigi düsmanlarını bulundukları yerden sürmesi ve insaatlarda çalısma zorunlulugu getirmesiyle devam ettirilmistir. Ele geçirilen bölge insanlarının sürgüne gönderilmesi Babil döneminde de devam etmistir. Sürgün siyaseti, Pers kralı Kores’in bölgede hâkim olmasıyla sona ermis, hatta tersine isletilmeye baslanmıs, sürgündekiler kendi topraklarına geri gönderilmistir. Bkz. De Blois-Van Der Spek, 38; Aberbach, Imperialism…, 5; Ephraim Stern, “The Persian Empire and the Political and Social History of Palestine in the Persian Period”, The Cambridge History of Judaism/ Introduction; The Persian Period, (ed. W. D. Davies-Louis Finkelstein), I, Cambridge Univ. Press, Cambridge, 1991, s. 70; Elias J. Bickerman, “The Edict of Cyrus in Ezra 1”, JBL, 65 (1946), s. 249–275; Ackroyd, Exile and Restoration, 140–141; Thomas L. Thompson, “The Exile in History and Myth: A Response to Hans Barstad”, Leading Captivity Captive/‘The Exile’ as History and Ideology, (ed. Lester L. Grabbe), Sheffield Academic Press, England, 1998, s. 105; Kenneth G. Hoglund, Achaemenid Imperial Administration in Syria-Palestine and the Missions of Ezra and Nehemiah, Scholars Press, Atlanta, Georgia, 1992, s. 7. 70 William Stein, “Exile, Babylonian”, The Universal Jewish Encyclopedia, (ed. Isaac Landman), IV, Universal Jewish Encyclopedia Company, New York, 1948, s. 209. 71 Asurlular, Kuzey srail Krallıgı’nı 722’deki sürgünden sonra yeniden iskâna açtı ve baska yerden getirdikleri insanları buraya yerlesirdi. Bkz. II. Krallar 17:24. 72 Lester L. Grabbe, “Israel’s Historical Reality After the Exile”, The Crisis of Israelite Religion/Transformation of Religious Tradition in Exilic and Post-Exilic Times, (ed. Bob Becking-Marjo C. A. Korpel), Brill, Leiden-Boston-Köln, 1999, s. 16; Pfeiffer, 44; Yamauchi, 206. 20 cesaretlendirmistir.73 Bunun üzerine Nebukadnezzar, Kudüs’ü yeniden isgal etmis ve çıkan isyanı 598/597’de siddetli bir sekilde bastırmıstır.74 Yehoyakim’den sonra, yerine oglu Yehoyakin75 tahta geçmistir. Kudüs Nebukadnezzar’ın ordusu tarafından kusatıldıgı için, kral ancak üç ay tahtta kalabilmistir.76 Sehri ele geçiren Nebukadnezzar, isyanın cezası olarak henüz on sekiz yasında olan Yahuda kralı Yehoyakin’i, ailesini, kraliyet görevlilerini, savasçıları, sanatkârları ve Kudüs ve Yahuda’dan farklı gruplardan insanları sürgüne göndermistir.77 Nebukadnezzar, Yehoyakin’i sürgüne gönderdikten sonra yerine amcası78 Mattanya’yı adını Tsedekiya79 olarak degistirerek kral atamıs ve ondan baglılık sözü almıstır.80 Tsedekiya, Mısır firavunları II. Psammetik ve Aprias’ın vaatlerine 73 Bkz. II. Krallar 24:1. 74 Bkz. II. Krallar 24:2–7; II. Tarihler 36:6–8; Daniel 1:1–2. Grabbe’ye göre, Kudüs’ün kral Yehoyakim zamanında isgal edildigine iliskin bilgiler, büyük ihtimalle, II. Krallar ve II. Tarihler’de anlatılan hikâyenin yanlıs okunmasına veya yanlıs degerlendirilmesinden kaynaklanmaktadır. Daniel’in yazarı, II. Krallar ve II. Tarihler’deki bilgileri karıstırmıs ve “Yahuda kralı Yehoyakim’in krallıgının üçüncü yılında, Babil kralı Nebukadnezzar Yerusalim’e geldi ve onu kusattı” (Daniel 1:1) seklinde vermistir. Hâlbuki Yehoyakim’in krallıgı döneminde Babillilerin Kudüs’e saldırdıklarına iliskin her hangi bir delil yoktur. Ayrıca II. Krallar kitabına göre Yehoyakim, krallıgının yedinci yılında, Kudüs’ün Babillilerce ele geçirilmesinden üç yıl sonra isyan etmistir. (II. Krallar 24:1). Babilliler, Yehoyakim ölünceye kadar bu isyana karsılık vermemislerdir. Nebukadnezzar’ın ordusu Kudüs’e ulastıgında tahtta Yehoyakim degil, oglu Yehoyakin vardır. Bkz. Grabbe, “‘The Exile’…”, 88; Peter R. Ackroyd, I&II Chronicles, Ezra, Nehemiah/Introduction and Commentary, SCM Pres Ltd, London, 1973, s. 206–207. 75 Yehoyakin’in ismi, Yeremya 24:1’de Yekonya olarak geçerken, II. Krallar 24:8 ve II. Tarihler 36:4’de Yehoyakin olarak yer alır. 76 Bkz. II. Krallar 24:8–9. 77 Bkz. II. Krallar 24:8–17; Yeremya 13:18–19; II. Tarihler 36:9–10. 78 II. Krallar’da Tsedekiya’nın kral Yehoyakin’in amcası olarak gösterilirken (II. Krallar 24:17), II. Tarihler’de kardesi oldugu söylenmektedir. Bkz. II. Tarihler 36:10. 79 Tsedekiya kral oldugunda yirmi bir yasındadır ve Yahuda’da on bir yıl krallık yapmıstır. Bkz. II. Krallar 24:18. 80 Bkz. II. Krallar 24:13–17; II. Tarihler 36:10–13; Hezekiel 17:11 vd. Tsedekiya kral ilan edilmesine ragmen, halk yasal kral olarak Yehoyakin’i görmüstür. (Gabriele Boccaccini, 21 güvenerek Nebukadnezzar’a karsı isyan etmistir.81 bunun üzerine Nebukadnezzar, bu olay sonrasında Yahuda’nın bir daha isyana kalkısmaması için komutanı Nebuzaradan’ı, 587 yılında Kudüs’ü yerle bir etmek görevlendirmistir. Nebuzaradan, Kudüs’ü ele geçirdikten sonra, mabedi ve sehrin duvarlarını yerle bir etmistir.82 Kralın ogullarını onun gözü önünde öldürmüs, kralı da gözlerini kör ettikten sonra, zincire vurarak Babil’e götürmüstür.83 Ayrıca Nebuzaradan Yahuda’nın askerî, sivil ve dinî liderlerini Ribla’da idam ettirmis;84 daha az tehlikeli olan halkını da Babil’e sürgüne göndermistir.85 Bu dönemde pek çok Yahuda sehri yerle bir edilirken, Benyamin kabilesine dokunulmamıstır. Nebukadnezzar, burada düzeni saglamak üzere Ahikam’ın oglu Gedalya’yı bir Benyamin sehri olan Mizpah’a vali olarak görevlendirmisse de Gedalya’nın valiligi kısa ömürlü olmustur. Gedalya, Nebukadnezzar’la isbirligi yaptıgı suçlamasıyla öldürülmüstür.86 Gedalya’nın öldürülmesi, Babil’e yeni bir sürgünün (582 yılında) baslangıcı ve bahanesi olmustur.87 Roots of Rabbinic Judaism, Wm. B. Eerdmans Publishing, Cambridge, 2002, s. 46). Hatta Kudüs’teki bazı Yahudiler, Babil’de esir tutulan Yehoyakin’in tekrar dönecegini ümit etmislerdir. Bkz. Yeremya 28:4. 81 Bkz. Yeremya 37:5; Hezekiel 17:15; 29:6–7. 82 Sack, 14; Oded, “Nebuchadnezzar”, EJ, CD Edition; Carl Schultz, “The Political Tensions Reflected in Ezra-Nehemiah”, Scripture in Context: Esssays on the Comparative Method, (ed. Carl D. Evans, William W. Hallo and John B. White), The Pickwick Press, Pittsburgh, 1980, s. 221. Bazı arastırmacılar, Nebukadnezzar’ın mabedi yerle bir edip, orada bulunan kutsal esyaları Babil’e göndermesindeki asıl amacın, sehri ve sehrin kutsallıgını zayıflatmak ve Kudüs’ü ele geçirmek oldugunu düsünmektedir. Böylece Nebukadnezzar, bu tarihten yaklasık on yıl sonra Kudüs’ü kolayca ele geçirmistir. Bkz. Bickerman, “Nebuchadnezzar and Jerusalem”, 296–297; Pfeiffer, 14–15. 83 Bkz. II. Krallar 25:1–7. Tsedekiya’nın Babil’de sürgündeyken öldügü söylenmektedir. Bkz. Porten, “Exile, Babylonian”, EJ, CD Edition. 84 Bkz. II. Krallar 25:18–21. 85 Bkz. II. Krallar 25:1-21; Yeremya 39:1-10; 52:1-27; II. Tarihler 36:11-21 vd.; Krs. Daniel 5. 86 Bkz. II. Krallar 25:22–26; Yeremya 40:7 vd; 41:1 vd. 87 Bkz. Yeremya 52:30. 22 Babil kralı Nebukadnezzar döneminde yasanan bu olaylar neticesinde Yahudilerin son kalesi Kudüs ve dolayısıyla güneydeki Yahuda krallıgı da, srail krallıgı gibi sona ermis ve kutsal Kudüs sehri Yahudilerin nazarında “dul bir kadın gibi”88 kalmıstır.89 Yahudilerin Babil sürgünü, 539 yılından Pers kralı Kores’in Babil’i fethedip Babillileri maglup etmesinin ardından Yahudilere dönüs izni vermesine kadar devam etmistir.90 Babillilerin Yahuda’da yaptıkları yıkım, katliam ve sürgünlerin bu kadar siddetli olmasının sebebini, Yahuda krallarının yapılan anlasmalara sadık kalmamasında ve Babil’e karsı defalarca isyan etmesinde aramak gerekir. Önce Yehoyakim, ardından Yehoyakin ve son olarak da Tsedekiya’nın isyanı, kral Nebukadnezzar’ın bir daha isyan edemeyecek sekilde Yahuda’nın yerle bir edilmesini emretmesiyle son bulmustur. Sürgüne gönderilen halk, her seylerini geride bırakarak göç etmek zorunda bırakılmıs, geride kalanlarsa yeni efendilerinin hizmetinde çalısmaya devam etmislerdir. Gerek sürgüne gönderilenler ve gerekse Yahuda’da bırakılanlar, baslarına gelen bu felaketin bir muhasebesini yapma ihtiyacı hissetmislerdir.
KAYNAK:
Babil sürgünü sonrası Ezra önderliğinde Yahudiliğin yeniden yapılandırılması [Restoration in Judaism leadership of Ezra after the Babylonian exile] adlı kitap.Ali Osman KURT

13 Haziran 2013 Perşembe

Gezi Parkı Haziran 2013


               Cumhurbaşkanımız gelişmiş ülkeler de ki medeni  protestolara benziyor diye olanın üstünü örtmeye çalışıyor. Başbakanın  tam 15 gün sonra gelebildiği nokta belki  halk eğilimini ölçmek üzere (plesibit) halka sorarız dedi.Büyük gelişme doğrusu. Bravo! Sağ olsun Bülent Arınç oldukça yumuşak tonlu konuştu başlarda. Sonuç! Allah aşkına aşağıdaki resimlere bakınız! Tüm yaşanan görüntüleri göz önüne getirerek hatırlayınız. Bilebildiğim kadarıyla şuan itibarıyla 4 ölü ve onlarca ağır yaralı ve binlerce yaralı. Bu durum bu haliyle bile kabul edilemez bir durumdur. 3-5 zavallı polisin göstermelik cezalandırılmasıyla geçiştirilecek veya plesibit  yapılarak bir topçu kışlası yapıp yapmamanın çok ötesinde bir durumdur.

              Ortada büyük bir akıl tutulması var ki olaylar bu noktaya evrildi. . Bunu kelimelere dökmek hakikaten zor. Devletin karşısında başlangıçta kesinlikle çok zeki ,kültürlü , çevreci, sürdürülebilir bir yaşam felsefesine sahip çocuklarımız ve bunların arkasında Polis müdahalesi sonrasında oluşan  ve Gezi Parkı da ki çocukların anne  babalarının ve yakınlarının oluşturduğu ,Atatürk'ün işaret ettiği batılı tipi saygın birey olan, sorgulayan, merak eden ve şüphe duyan  akıl ve bilgiye dayalı,sanatı ve yaşamı seven, laik bir toplum kesiti var idi.

             O halde diyalog kurmak zor olmasa gerek idi. Oysa Hükumet diyalog kurmaktan bir öcü gibi korkmuştur. Başbakanın İçişleri Bakanına ve onunda Vali Bey'e vermiş talimat ile  Polis ve milisleri (yelek giymeyi unutan eli sopalı polisler) terörü kendileri estirmişler ve insanlara konuşma hakkını vermemişlerdir. Ancak ortaya çıkan manzara üzerine geniş kitlelerin mobilize olması nedeniyle  üzerine topu taca atma girişimleri başlamış, marjinal guruplar , yabancı mihraklar ,faiz lobileri, AB Parlamentosu ve  Beyaz Saray birden Türkiye ve Hükumet düşmanı kesilmişlerdir adeta.



          Bu akıl tutulmasının sinyalleri uzun zamandır ortada idi ve toplumu direkt veya bilinç altı bir yay gibi germekteydi. Hiç bir akil insan çıkıp bu sinyalleri yorumlayıp  hem hükumeti hemde toplumu ikaz edememişlerdir.Daha sonra sentetik akiller ortaya çıkacaktır. Biraz sonra oraya geleceğiz. Evet, toplumun yaşam biçimine ,kendini ifade etme ve haber alma kanallarının tehdit ve zorbalıkla tıkanmasının yanı sıra ,adaletin siyasallaşması,polis savcı işbirliği ile  ortaya konan senaryolar çerçevesinde geniş tutuklamalar, gizli tanık çirkinlikleri ile siyasileşen yargılamalar ve bir sürü hukuksuzluklar.Allah için liberal 2ci Cumhuriyetçiler (yetmez ama evetçiler ki bu sayede yargı erki de siyasi otoritenin eline geçmiştir.) bu yavaş yavaş gelişmeye başlayan baskı rejimi ve buna yönelik uygulamaya yavaştan yavaştan yedirerek sokulan  toplum mühendisliği için  Başbakana ciddi payanda olmaları, yukarıda ki kesimlerin büyük bir ihanete uğramış hissetmelerine ve çaresizlik içinde endişeye gark etmiştir.Başbakan akil olan ve eleştirebilen son gazetecileri de sırasıyla yedi bitirdi. Hiçbir gazete patronu buna direnemedi ve direnemezdi de zaten. Tüm bunlar insanların endişe dozlarını her geçen gün artırıyordu. Arkasından şike olayları yargılanmaları ve milyonlarca taraftarın şu veya bu şekilde bu süreçten olumsuz etkilenmeleri söz konusu idi. Birde TTF nin yeniden el değiştirmesi ve tüm bu ahlaksızlığın olduğu gibi halı altına süpürülmesi bu işin tuzu ve biberi oldu. Artık kaos vardı. Hukuksuzluk,haksızlık ve her türlü devlet eliyle baskı söz konusu oldu. Askeri vesayet ortadan kalkınca da siyasi otorite bu totaliter rejimi pekiştirmek için Başkanlık sistemi hülyasına düştü ve bunun için destekçi olarak BDP ve İmralı ile işbirliğine gidildi. Kimsenin anlamadığı şekilde bir şeyler oldu ve 30 yıldır süren savaş  barışa dönmesi için bir taraflarca siyasi mutabakat varıldı. Aslında proje BOP nin çok önceden belirtilenlerin yürürlüğe girmesi olduğundan harita ve hedeflere bakıldığında ne olduğunu anlamak güç değil tabii ki. Şii yönetiminde ki Irak ve Suriye hattında Kuzeyden Kürtlerle tampon  bölge yapmak ve korunma içtihakıyla Irak,Suriye ve Türk Kürtlerinin  otonom bölgeler olarak esnek olarak Türkiye ye bağlanmaları şeklinde özetlemek mümkün. Ancak ,bu muazzam sınır değişim kalkışması Halk ile paylaşılmadan tepeden inme geliştirildi ve bilinmeyenden duyulan endişe nedeniyle toplumda stres artarken , Beyaz Türkler kendilerini dışlanmış ve yanlız ve bastırılmış hissettiler. İşte burada sentetik akiller toplumla temasa geçtiler. Gördükleri protestolardan da anlayacakları üzere toplumun bu tarafında kabın basıncı tehlikeli biçimde arttığını görmüş olmalılar ki Prof Ülkü Deniz Arıboğan bu konuya değinir gibi oldu aslında.Bunu üstüne Suriye deki iç savaşın en azından politik,askeri ve lojistik destekçisi olarak 93.000 Suriye vatandaşının ölümüne dolaylı olarak sebebiyet verdik(.) Emperyalist ülkelerin bu şekilde taşaronu olmak bu halka gene acı verdi ve veriyor.

 Toplumu basınç bırakmaya zorlayan etkenleri toparladığımı sanıyorum. Peki bu kadar çok şeyin bir arada plansız programsız halkı ikna etmeden alel acele yapılmasının hikmeti nedir. İşte bu noktada akıl tutulması bence devreye girmiştir. Aşırı güç ve tek adamlık ve muhalefetsizlik , geçirdiği hastalık ve şeker hastalığı düşünme sistematiğini ve hitabetini değiştirdi. Bir taraftan AVM ve Residans yapılacak derken , sadece Kışla Yapılacak inadı düşünce sisteminin içinde bulunduğu kaotik ortamı anlatmaktadır. 24 saat içinde Gezi Parkı konusu halledilecek diyor diğer taraftan 2 saat içinde flamalar toplatılacak diyor, bir taraftan kucaklayıcı sözler sarf etmeye çalışırken , hemen akabinde sert cezalandırıcı bir üslüp bununu takip ediyor. Tabii bu girişimden etki ve tepki birbirini sönümlüyor. Bu ruh durumu iki ekstrem uç arasında salınımı depresif bir durumuna  işaret etmektedir.Olayların vahametinin hiç kavranamadığına dair belirtiler kendisinin  ayrıştırıcı ciddi çıkışlar yaparak kardeş kavgasının  bir yerde körüklendiğine tanık oluyoruz.Tüm siyaset sus pus bu durumu görmezlikten geliyor. Bu hassas coğrafya da bu kadar önemli ve itina isteyen konu varken Başbakan nereye ne bina yapılacak bu detaylara kadar ilgileniyor.Beğenmediklerinden sürekli hesap sormak istiyor ve maalesef soruyor da..Bu arada tek adam sendromu endorpin salgılaması artarak bu gidişat onu bu salgıya bağımlı kılıyor.Ve kendi içinde bir kısa döngü.İçinde muhakkak ki  sürekli olumsuz duygular en üst düzeyde bulunuyor. Bu kadar kin dolu (kindar gençlik gibi -kendisini betimliyor) enerji her tülü dimağı sonunda yok eder. Kısaca Başbakanımız kontrolsüz bir güç olarak uzun bir süredir irrasyonel davranışlar sergilemektedir. Tüm dünya ve Türk halkı ile kavgalıdır. Bu fenomene bir aşırı yoğunluğa bağlı sürmenaj durumu veya aşırı endoprin bağımlığı sonucu bir "tükenmişlik" sendromu olarak bir tanı konulması gerekmektedir. Bu tanı AB den sorumlu bakanımız dahil bir çok AKP milletvekili yazar da görülmektedir. (Bu konuda ki bilimsel makale için http://professorianrobertson.wordpress.com/) Bakınız olayları kavrayabilmek için 15 gün geçti, sanatçılarla görüşüp anlamaya kavramaya çalışıyor.Görüştüğü sanatçılar iç gezi parkına dahi gitmemiş ve empati yapmamış insanlar.

Bu aşamadan sonra birbirlerini tanıyan ve zekaları ile yapıcılıkları ve kudretlerini gören bu kardeşlerim eylemlerinine şimdilik son vermelidirler. Zira yapılacak bir müdahale ve alandan kuvvetle sökülüp atılmaları karşı tarafa bir psikolojik üstünlük sağlayacaktır.Bundan böyle Türkiye hiç bir zaman eskisi gibi olmayacaktır. Sizler zamanı geldiğinde tekrar iner ve hakkınızı sonuna kadar savunursunuz. Çoğulcu demokrasi adı altında teokratik otokratik bir devlet haline dönüşmemizi sizler engelliyeceksiniz. Gözlerinizden öperim sevgili çocuklar.